SQ3R Cho Môn Lý Thuyết: Bí Kíp ‘Nuốt Trọn’ Triết, Mác-Lênin Không Còn Là Ác Mộng

Nhìn thấy cuốn giáo trình Triết học Mác – Lênin dày cộp, toàn chữ là chữ, đặc quánh những khái niệm trừu tượng, bạn có thấy hoa mắt, chóng mặt và một nỗi chán nản vô hình xâm chiếm không? Bạn dành hàng giờ cặm cụi đọc từng trang, gạch chân chi chít, nhưng đến lúc gấp sách lại, trong đầu chỉ còn lại một mớ hỗn độn, chẳng nhớ được gì cụ thể.

Mình hiểu mà, mình cũng từng là sinh viên, từng vật lộn với những môn học được mệnh danh là “thuốc ngủ” như Triết học, Kinh tế Chính trị, Chủ nghĩa Xã hội Khoa học. Cảm giác đọc trước quên sau, ôn thi trong vô vọng thực sự rất đáng sợ. Đã có lúc mình nghĩ rằng bản thân không có năng khiếu với những môn này.

Nhưng đừng lo, vấn đề không nằm ở bạn, mà ở phương pháp. Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ một “vũ khí” đã cứu mình qua những kỳ thi đại cương cam go nhất, một phương pháp học tập có hệ thống giúp biến những kiến thức khó nhằn trở nên dễ tiếp thu hơn bao giờ hết. Đó chính là phương pháp SQ3R cho môn lý thuyết. Hãy cùng mình khám phá nhé!

Tại Sao Học Vẹt Môn Lý Thuyết Là “Tấm Vé Một Chiều” Đến Điểm F?

Nhiều sinh viên cho rằng các môn lý thuyết như Triết, Mác – Lênin chỉ cần học thuộc lòng là qua. Đây là một trong những hiểu lầm tai hại nhất. Việc cố gắng nhồi nhét một lượng thông tin khổng lồ, trừu tượng vào đầu mà không có sự liên kết, không có sự thấu hiểu chỉ dẫn đến một kết quả: bạn sẽ quên ngay sau khi đọc.

Theo “đường cong lãng quên” của nhà tâm lý học Hermann Ebbinghaus, chúng ta có thể quên tới 50% thông tin mới học chỉ trong vòng một giờ, và con số này tăng lên 70% sau 24 giờ nếu không có sự ôn tập chủ động.

Hãy tưởng tượng bạn dành cả tuần để “tụng kinh” cuốn giáo trình Triết học. Đến ngày thi, bạn bước vào phòng với một cái đầu trống rỗng. Đề bài yêu cầu phân tích, liên hệ thực tiễn, nhưng tất cả những gì bạn có chỉ là những định nghĩa rời rạc, những câu chữ vô hồn. Kết quả là điểm số không như ý, tốn thời gian, công sức và tệ hơn là cảm giác thất vọng về chính bản thân mình.

Ghi chú: Học để hiểu luôn tốt hơn học để nhớ. Khi bạn hiểu bản chất vấn đề, bạn có thể diễn đạt lại theo nhiều cách khác nhau và áp dụng vào thực tế, đó mới là mục tiêu của giáo dục đại học.

Giải Mã SQ3R: 5 Bước Chinh Phục Mọi Môn Học “Khó Nhằn”

SQ3R là viết tắt của 5 bước: Survey (Khảo sát), Question (Đặt câu hỏi), Read (Đọc), Recite (Thuật lại), và Review (Ôn tập). Đây không phải là một phương pháp cao siêu, mà là một quy trình đọc và học chủ động, giúp bạn biến thông tin từ sách vở thành kiến thức của riêng mình.

Hãy cùng mình “mổ xẻ” từng bước với ví dụ cụ thể về một chương trong môn Triết học Mác – Lênin nhé! Giả sử chúng ta đang học chương: “Vật chất và Ý thức”.

➡️ Xem thêm: Nên Học Nhóm Hay Học Một Mình để học tập tốt hơn

Bước 1: Survey (Khảo Sát) – Vẽ Nhanh Tấm Bản Đồ Tri Thức

Đừng vội lao vào đọc từng chữ. Hãy dành 5-10 phút đầu tiên để “khảo sát” toàn bộ chương sách như một vị tướng quan sát trận địa.

Cách thực hiện:

• Đọc tiêu đề chính, các tiêu đề phụ (đề mục 1, 1.1, 1.2, 2, 2.1…).
• Lướt nhanh qua đoạn giới thiệu và đoạn kết luận của chương.
• Nhìn vào các từ/cụm từ được in đậm, in nghiêng.
• Xem qua các biểu đồ, hình ảnh (nếu có).

Ví dụ với chương “Vật chất và Ý thức”:
Khi khảo sát, bạn sẽ thấy các mục lớn như: 1. Vật chất và các hình thức tồn tại của vật chất; 2. Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức; 3. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức. Trong mỗi mục lớn lại có các mục nhỏ hơn.

Mục tiêu của bước này: Bạn sẽ có một cái nhìn tổng quan, một “bộ khung” về những gì sắp học. Bạn biết chương này có mấy phần chính, mỗi phần nói về cái gì. Việc này giống như xem bản đồ trước khi đi vào một khu rừng rậm, giúp bạn không bị lạc lối.

Bước 2: Question (Đặt Câu Hỏi) – Biến Thụ Động Thành Chủ Động

Đây là bước biến bạn từ một người đọc thụ động thành một người tìm kiếm thông tin chủ động. Hãy biến các tiêu đề, đề mục bạn vừa khảo sát thành những câu hỏi.

Cách thực hiện:

• Dùng các từ để hỏi như: Cái gì? Tại sao? Như thế nào? Mối quan hệ là gì? Ví dụ?
• Viết các câu hỏi này ra một tờ giấy nhớ hoặc đầu mỗi phần trong vở ghi của bạn.

Ví dụ với chương “Vật chất và Ý thức”:

• Đề mục “Vật chất và các hình thức tồn tại của vật chất” ➔ Câu hỏi: Vật chất là gì theo quan điểm Mác-Lênin? Nó có những hình thức tồn tại nào?
• Đề mục “Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức” ➔ Câu hỏi: Ý thức từ đâu mà có? Bản chất của nó là gì? Ý thức gồm những thành phần nào?
• Đề mục “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức” ➔ Câu hỏi: Vật chất và ý thức quan hệ với nhau như thế nào? Cái nào quyết định cái nào? Ý thức có tác động ngược lại vật chất không? Cho ví dụ?

Mục tiêu của bước này: Bộ não của bạn giờ đây đã có “nhiệm vụ” cụ thể: đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi này. Việc đọc sẽ trở nên có mục đích và thú vị hơn rất nhiều.

➡️ Xem thêm: Cách học tốt cho sinh viên năm nhất Chiến lược toàn diện từ A đến Z

Bước 3: Read (Đọc) – Đọc Sâu Để Tìm Câu Trả Lời

Bây giờ mới là lúc bạn đọc chi tiết. Nhưng hãy nhớ, bạn đọc là để trả lời những câu hỏi đã đặt ra ở Bước 2.

Cách thực hiện:

1. Đọc từng phần nhỏ một cách tập trung.
2. Khi tìm thấy đoạn văn trả lời cho câu hỏi của mình, hãy đọc chậm lại, suy ngẫm và đánh dấu nó.
3. Ghi chú lại những ý chính, những từ khóa quan trọng theo cách hiểu của bạn, đừng chép lại nguyên văn.
4. Liên hệ với những kiến thức bạn đã biết hoặc với thực tế cuộc sống.

Ví dụ:
Khi đọc phần “Mối quan hệ biện chứng…”, bạn tìm thấy đoạn văn giải thích “Vật chất quyết định ý thức”. Đừng chỉ đọc lướt qua. Hãy dừng lại, tự hỏi: “À, vậy là điều kiện sống, hoàn cảnh kinh tế (vật chất) sẽ quyết định suy nghĩ, tư tưởng (ý thức) của con người. Ví dụ như thời xưa đói khổ, người ta chỉ mong ‘ăn no mặc ấm’. Bây giờ kinh tế khá hơn, người ta lại mong ‘ăn ngon mặc đẹp'”. Việc liên hệ này giúp kiến thức “sống” và dễ nhớ hơn gấp bội.

Bước 4: Recite (Thuật Lại) – Khắc Ghi Vào Não Bộ

Đây là bước kiểm tra và củng cố quan trọng nhất. Sau khi đọc xong một phần, hãy dừng lại và thử thuật lại những ý chính mà không nhìn vào sách.

Cách thực hiện:

• Gấp sách lại hoặc che phần vừa đọc đi.
• Cố gắng trả lời câu hỏi bạn đã đặt ra ở Bước 2 bằng lời của chính mình.
• Hãy thử giải thích khái niệm đó như đang giảng bài cho một người bạn chưa biết gì về nó.
• Nếu không nhớ, hãy mở sách ra xem lại, sau đó lặp lại quá trình thuật lại.

Ví dụ:
Sau khi đọc xong phần “Bản chất của ý thức”, bạn hãy gấp sách lại và tự nói: “Okay, bản chất của ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người, nhưng là sự phản ánh năng động, sáng tạo chứ không phải chụp ảnh nguyên xi. Nó mang bản chất xã hội nữa…”. Nếu bạn có thể nói trôi chảy, chúc mừng, bạn đã thực sự hiểu và ghi nhớ nó.

Bước 5: Review (Ôn Tập) – Chống Lại “Đường Cong Lãng Quên”

Kiến thức nếu không được ôn lại sẽ phai mờ. Bước cuối cùng này giúp bạn củng cố và lưu trữ thông tin vào bộ nhớ dài hạn.

Cách thực hiện:

• Ngay sau khi học xong: Dành 5 phút lướt lại toàn bộ các câu hỏi và câu trả lời tóm tắt của bạn.
• Sau 24 giờ: Dành 10 phút xem lại các ghi chú.
• Sau 1 tuần: Dành 5-10 phút để đọc lại một lần nữa.
• Trước kỳ thi: Ôn tập lại toàn bộ theo hệ thống ghi chú đã có.

Việc ôn tập ngắt quãng như vậy hiệu quả hơn rất nhiều so với việc “nhồi” lại toàn bộ kiến thức trong một lần trước ngày thi.

Góc Thực Chiến: Khi Tôi Từ “Sợ” Môn Triết Đến Đạt Điểm A

Thú thật, hồi năm nhất, mình đã từng suýt trượt môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin. Mình đã học theo cách truyền thống: đọc từ đầu đến cuối, gạch chân mọi thứ mình cho là quan trọng (kết quả là cả cuốn sách vàng chóe), và cố gắng học thuộc lòng. Kết quả là mình cảm thấy kiệt sức, và khi vào phòng thi, mọi thứ cứ rối tung lên.

Mọi chuyện chỉ thay đổi khi mình được một anh khóa trên chia sẻ về phương pháp SQ3R. Ban đầu mình cũng hoài nghi, nghe có vẻ rườm rà. Nhưng “còn nước còn tát”, mình quyết định áp dụng thử cho môn Triết học ở kỳ tiếp theo.

Mình bắt đầu với chương “Hai nguyên lý của phép biện chứng duy vật”. Thay vì đọc ngay, mình dành 10 phút để lướt qua các đề mục: “Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến”, “Nguyên lý về sự phát triển”. Mình đặt câu hỏi: “Mối liên hệ phổ biến là gì? Tính chất của nó? Phát triển là gì? Khác gì với vận động?”.

Sau đó, mình đọc để tìm câu trả lời. Khi thuật lại (Recite), mình không chỉ nói một mình mà còn rủ một đứa bạn học cùng, hai đứa thay nhau giảng bài cho nhau nghe. Thật kỳ diệu, những khái niệm trừu tượng bỗng trở nên rõ ràng hơn hẳn. Quá trình ôn tập (Review) cũng nhẹ nhàng hơn vì mình chỉ cần xem lại dàn ý câu hỏi và các ý chính đã ghi chú.

Kết quả cuối kỳ, mình đạt điểm A môn Triết. Nhưng điều tuyệt vời hơn cả điểm số là mình đã không còn sợ những môn lý thuyết nữa. Mình đã có một công cụ để “bẻ khóa” bất kỳ môn học khó nhằn nào.

Những sai lầm “chết người” cần tránh (Red Flags):

• Chỉ đọc mà không đặt câu hỏi: Biến việc học thành việc “tiếp nhận thông tin” một chiều, cực kỳ nhàm chán và không hiệu quả.
• Highlight mọi thứ: Khi tất cả mọi thứ đều quan trọng, thì không có gì là quan trọng cả. Việc này chỉ tạo ra ảo giác rằng bạn đang học.
• Cố gắng học thuộc lòng từng chữ: Vừa tốn thời gian, vừa dễ quên, và không thể áp dụng khi đề bài yêu cầu phân tích, liên hệ.
• Để đến gần thi mới học (học dồn): SQ3R cần thời gian để thẩm thấu. Việc học dồn chỉ khiến bạn quá tải và hoảng loạn.

Trợ Thủ Đắc Lực: Những Công Cụ Bạn Không Thể Bỏ Qua

Để việc áp dụng SQ3R trở nên hiệu quả hơn, bạn có thể kết hợp với một số công cụ sau:

1. Giấy và bút: Phương pháp cổ điển nhưng luôn hiệu quả. Việc viết tay giúp não bộ ghi nhớ tốt hơn. Bạn có thể dùng sổ tay, giấy A4 để ghi chú theo 5 bước.
2. Ứng dụng ghi chú (Notion, Obsidian, OneNote): Giúp bạn tổ chức ghi chú một cách khoa học, dễ dàng tìm kiếm và liên kết các kiến thức với nhau. Đặc biệt hữu ích cho bước Question và Review.
3. Flashcard (Anki, Quizlet): Cực kỳ hiệu quả cho việc ghi nhớ các định nghĩa, khái niệm cốt lõi. Bạn có thể tạo các bộ flashcard cho các câu hỏi ở bước Question và ôn tập chúng ở bước Recite và Review. Anki sử dụng thuật toán lặp lại ngắt quãng, giúp tối ưu hóa việc ghi nhớ.
4. Sơ đồ tư duy (MindMeister, XMind): Là công cụ tuyệt vời cho bước Survey (vẽ ra cấu trúc chương) và Review (hệ thống hóa lại toàn bộ kiến thức).

Kết luận

Các môn lý thuyết như Triết học hay Mác – Lênin không phải là những ngọn núi không thể vượt qua. Chúng chỉ trở nên đáng sợ khi chúng ta tiếp cận sai cách. Phương pháp SQ3R chính là tấm bản đồ và bộ dụng cụ leo núi, giúp bạn chinh phục những đỉnh cao tri thức này một cách bài bản và tự tin.

Bằng cách chuyển từ việc đọc thụ động sang học tập chủ động, bạn không chỉ vượt qua các kỳ thi mà còn rèn luyện được tư duy phản biện, khả năng hệ thống hóa vấn đề – những kỹ năng cực kỳ quan trọng cho công việc sau này.

Bạn đã từng áp dụng phương pháp nào để “chiến đấu” với các môn lý thuyết chưa? Hay bạn có mẹo học tập nào khác muốn chia sẻ? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé